همزمان با وضعیت مبهم ادامه مذاکرات نمایندگان جمهوری اسلامی با ایالات متحده در آستانه پایان آتشبس دوهفتهای، درباره اختلافهای داخلی در حلقه قدرت ایران گزارشهایی منتشر میشود.
نیویورکپست هم با انتشار گزارشی در این زمینه، نوشت که تحلیلگران معتقدند کنترل نیروهای نظامی و تیم مذاکرهکننده تهران عملا در دست احمد وحیدی، فرمانده تندرو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، است.
این رسانه با استناد به بررسیهای موسسه مطالعات جنگ (ISW) که یک اندیشکده مستقر در واشنگتن است، نوشت که احمد وحیدی به همراه اعضای حلقه نزدیک به خود، اداره امور جمهوری اسلامی را به دست گرفته است؛ موضوعی که از حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز و امتناع تهران از شرکت در مذاکرات صلح با آمریکا در این هفته قابلمشاهده است.
بر اساس این گزارش، این تغییر ناگهانی به سمت رویکردی غیرمنعطفتر از قبل نشان میدهد که چهرههای میانهروتر در جمهوری اسلامی، از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از معادلات قدرت کنار گذاشته و به حاشیه رانده شدهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
عراقچی در ابتدا پس از دستیابی به توافقی با دولت ترامپ، با بازگشایی تنگه هرمز در آخر هفته موافقت کرد، اما سپاه پاسداران در واکنش به اقدام آمریکا در محاصره بندرهای ایران، خواستار بسته ماندن تنگه شد.
گزارشها حاکی از آن است که وحیدی برای بسته نگه داشتن تنگه هرمز از حمایت محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی و از چهرههای باسابقه سپاه، هم برخوردار است که تسلط او را بر ساختار قدرت در ایران بیشازپیش تثبیت میکند.
قایقهای تندرو سپاه همچنان اصلیترین ابزار نیروی دریایی جمهوری اسلامی در این گذرگاه حیاتیاند؛ بهویژه پس از آنکه بیش از ۱۵۰ شناور نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ نابود شدند.
جمهوری اسلامی این آخرهفته دستکم به سه کشتی که قصد داشتند از تنگه هرمز عبور کنند، حمله کرد؛ نشانهای از اینکه این گلوگاه نفتی همچنان بسته باقی مانده و صدها کشتی هنوز در خلیج فارس گرفتارند.
به نوشته نیویورکپست، ائتلاف میان وحیدی و ذوالقدر فراتر از همرایی برای محاصره نظامی است. به طوری که اوایل این ماه فرمانده سپاه، متحد خود را به هیئت مذاکرهکننده جمهوری اسلامی اضافه کرد. ذوالقدر مشخصا مامور بود اطمینان حاصل کند این هیئت از دستورهای سپاه و همچنین مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که با فشار سپاه جایگزین پدرش شد، پیروی میکند.
در بخش دیگری از این گزارش به نقل از موسسه مطالعات جنگ، درباره مذاکرات اولیه صلح میان تهران و واشنگتن آمده: «ذوالقدر به سران ارشد سپاهــ که تقریبا قطعا وحیدی هم یکی از آنها بودــ شکایت کرد که عراقچی در جریان مذاکرات از حدود اختیاراتش فراتر رفته و در خصوص حمایت تهران از محور مقاومت انعطاف نشان داده است.»
این اندیشکده افزود: «خشم ذوالقدر باعث شد رهبران ارشد سپاه در تهران، از جمله حسین طائب، رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه و از اعضای قدیمی حلقه نزدیک مجتبی، هیئت مذاکرهکننده را به تهران فرابخوانند.»
در نهایت، ائتلاف وحیدی او را به تصمیمگیرنده اصلی در ایران، پس از خامنهای، تبدیل کرد. تمام اینها در حالی است که مجتبی خامنهای از زمان زخمی شدن در حملات اولیه آمریکا و اسرائیل که به کشته شدن پدرش و دیگر مقامهای ارشد انجامید، در انظار عمومی ظاهر نشده است. این وضعیت باعث شده است که وحیدی و سپاه پاسداران از عراقچی و محمدباقر قالیباف که با وجود مواضع ضدآمریکایی، میانهروتر از سایرین تلقی میشوند، در جایگاهی بالاترقرار گیرند.
بر اساس این گزارش، این شرایط موقعیت عراقچی و قالیباف را در مذاکره با آمریکا تضعیف میکند، زیرا آنها «اهرم فشار یا اختیارات اجرایی رسمی را برای شکلدهی به تصمیمگیریها» ندارند.
این وضعیت ادعاهای دولت ترامپ مبنی بر تعامل با یک «رژیم اصلاحشده»ــ پس از کشته شدن دهها تن از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی در جنگــ را هم زیر سوال میبرد.
در حالی که ادامه مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده در هالهای از ابهام است، باید دید آیا آتشبس شکننده فعلی پس از مهلت تعیینشده برای روز سهشنبه تمدید خواهد شد یا نه.
همزمان با این گزارش، نشریه فارن پالیسی هم در مقالهای تحت عنوان «مردی که نماینده رژیم ایران پس از روحانیت است»، به محمدباقر ذوالقدر پرداخت و نوشت که جمهوری اسلامی برای این ساخته شد که به دست روحانیون اداره شود، اما امروز بهطور گسترده از سوی نهادها و افراد دیگر اداره میشود.
به نوشته فارن پالیسی، انتصاب ذوالقدر به جای علی لاریجانی، مشاور ارشد امنیتی که اواسط مارس در جنگ کشته شد، صرفا یک انتصاب اداری نیست بلکه نشانه ورود آرام نوعی از چهرهها به روی صحنهای است که از مدتها پیش پشت صحنه جمهوری اسلامی را شکل دادهاند و اکنون آشکارا قدم به روی صحنه میگذارند.
ذوالقدر یک سیاستمدار به معنای متعارف نیست. او هرگز به انتخابات، محبوبیت عمومی یا حتی دیده شدن مستمر تکیه نکرده و مسیر حرفهای او تقریبا بهطور کامل در چیزی که میتوان «معماری سخت نظام» نامید، شکل گرفته است: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دستگاه اطلاعاتی، و شبکههای درهمتنیدهای که این نهادها را به دولت وصل میکند.
بر اساس این مقاله، رژیم ایران هویت ایدئولوژیک خود را کنار نگذاشته، اما آن را حول مرکز ثقل دیگری بازآرایی کرده و صعود سپاه براساس الگوی تمرکز قدرت سیاسی حول چهرهای که توان تحمیل انسجام بر یک سیستم پراکنده را دارد، شکل گرفته است. از این رو، فشار خارجی تسریعکننده این روند بوده نه ایجادکننده آن. در حال حاضر جمهوری اسلامی هنوز با زبان حاکمیت روحانیت سخن میگوید، اما بهطور فزایندهای کسانی آن را اداره میکند که دیگر به آن نیازی ندارند.
